Dr. Semed Serdariniya

Dr. Semed Serdariniya Mayıs 1947’de Tebriz’in Emireqız mehellesinde doğuldu. Tebriz Biliyurdu (Ünivérsitesi) Tarix Bölümünü 1971’de bitirdi. Éyni ilde İran Millî Radyosu’nda işe başladı. O, bu iller esnasında Téhran Biliyurdu huquq bölümü öyrencisi olup, 1978’de bu bölümü bitirerek ikinci lisans diplomasını elde étdi. 

Serdariniya Azerbaycan tarixi ile ilgili apardığı géniş araşdırma ve tedqiqatlarından dolayı 2003 ilinde Azerbaycan Cumhuriyeti Bakı Dövlet Biliyurdu terefinden fexri doktora derecesini almağa layiq görüldü. O, Azerbaycan tarixi ile bağlı çéşidli dergilerde bir çox bilimsel meqale ve kitab yazdı. 

Serdariniya, 1979 Dévriminden sonra yayımlanan Türkce-Farsca Varlıq Dergisi’nin yayın qurulu üyesi ve derginin étkin yazarlarından biri olmuşdur. O, éyni zamanda Azerbaycan Medeniyet Ocağı, Dilmac Dergisi vb. quruluşlarla yaxın işbirliyi içinde olub kimlik ve tarix bilincini xalq kütleleri ve özellikle de genclere intiqal étdirmeyi sürdürdü. O ardında, çağdaş Azerbaycan tarixi ile ilgili yapılacaq bir çox araşdırmaya ışıq tutacaq inceleme, tedqiq ve tesbitler buraxaraq Nisan (April) 2008’de öldü. 

Dr. Semed Serdariniya’nın Bezi Eserleri: 
1. Tebriz Mehd-é Senet-é Çap der İran (İran’da Basım Senayeinin Béşiyi Tebriz) 
2. Tebriz Şehr-é Evvelinha (İlklerin Şehri Tebriz) 
3. Tarixçéy-é Téatr-é Tebriz (Tebriz Tiyatrosunun Tarixi) 
4. Molla Nesreddin der Tebriz (Tebriz’de Molla Nesreddin) 
5. Neqş-é Merkez-é Qéybi-yé Tebriz der Enqélab-é Meşrutiyet (Tebriz Merkez-i Qéybi’sinin Meşrutiyet Dévrimindeki Rolu) 
6. Eli Misyo: Rehber-é Merkez-é Qéybi-yé Tebriz (Eli Misyo: Tebriz Qéybi Merkezinin Başçısı) 
7. Baqir Xan Salar-é Milli (Milli Salar Baqir Xan) 
8. Darulfunun-i Tebriz Dovvomin Merkez-é Amuzeş-é Ali (Tebriz Darulfununu İkinci Yüksek Tehsil Merkezi) 
9. Séyri der Tarix-é Azerbaycan (Azerbaycan Tarixine Bir Baxış) 
10. Tarix-é Ruznamé ve Mecelleha-yé Azerbaycan (Azerbaycan Qezéte ve Dergilerinin Tarixi) 
11. Meşâhir-é Azerbaycan (Azerbaycan Adlımları) 
12. Azerbaycan Pişgâm-é Câmé-yé Medeni (Sivil Toplumun Önderi Azerbaycan) 
13. İrevan Yék Vélayet-é Moselman-néşin Bud (İrevan Müselmanların Yurduydu) 
14. Qarabağ der Gozergâh-é Tarix (Tarix Geçidinde Qarabağ) 
15. Ceng-é Qarabağ (Qarabağ Savaşı) 
16. Qetl-é Am-é Moselmanan der Do Su-yé Eres (Arazın İki Tayında Müselmanların Qetliamı/ Soyqırımı) 
17. Baku Şehr-é Neft ve Musiqi (Bakı Musiqi ve Neft Şeheri) 
Hazırlayan: Artum Dinc
»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»»

Xatirelerimdeki Dr. Semed Serdariniya
M. Rıza Heyet, Varlıq Dergisi Yazı İşleri Müdürü

Mərhum Dr. Sərdariniya’nın adını çox kiçik yaşlarımdan bilirdim. O zaman atam mərhum Hidayət Heyet Varlıq Dergisi’nın Tebriz’deki dağıtım işini öhdesine almışdı ve dergi her ay bizim éve gönderilerdi. Önceleri dergideki Türkce meqaleleri oxumaqda çetinlik çekerdim ve en çox Farsca meqaleleri və mərhum Menzuri Xamne’nin "Türkcə-Farsca Mühavire" adlı silsilə yazılarını uxuyardım. Semed Serdariniya’nın meqaleleri Farsca ulub, her sayıda da yayınlandığı üçün onun adı çox eskiden beri hafizeme yérleşmişdi. 1365-de atam vefat édince derginin Tebriz temsilçiliyini Dr. Serdariniya üstlendi ve o tarixde men de böyük qardaşım Dr. Ferhad Heyet’in aracılığı ile deyerli alimi yaxından ziyaret étme fürseti tapdım. O zamanlar hörmetli Dr. Cavad Heyet her il en az bir defe Təbriz’e gelib dostları və qohumları ile yaxından görüşerdi. Bu görüşmeler daha çox Tebrizin qiymetli şexsiyetlerinden olan Dr. Xaqani’nin évinde gerçekleşerdi və edibler, yazarlar və bilim adamları oraya toplanaraq fikir mübadilesi aparardılar. Dr. Serdariniya herkesden evvel gelib, herkesden axir çıxardı. Onun huzuru meclise istilik ve ağırlıq qatardı. Ya héç danışmazdı, ya da çağdaş Azerbaycan tarixini, metbuatını ve böyük şexsiyetlerini özüne mexsus bir meharet ve heyecanla uzun-uzun anladardı. Eqidesinde çox möhkem idi və heyatında séçdiyi yolu sonuna qeder yorulmadan, eyilmeden və sapmadan davam étdirdi. 

1990-cı ildə (18 yaşımdaykən) Ustad Dr. Cavad Heyet meni merhum Dr. Zéhtabi’ye tapşırdı ve menim elimden tutmasını istedi. Dr. Zéhtabi o zaman Tebriz Radyosu’nun xarici yayınlarında (burunmerzi) işleyen emekdaşlarına Türkce ders vérirdi ve men de ilk defe orada merhum Zéhtabi’nin ziyaretine gétmişdim. O merhum menim téléfonumu aldı ve bir-iki gün sonra mene téléfon éderek, her hefte başqa bir évde yapılan Türkce kurslara devet étdi. Bu menim heyatımda çox önemli bir hadise idi. Çünkü esasen Varlıq Dergisinden öyrendiyim Azerbaycan Türkcesi edebî dilini sistémli bir şekilde, hem de böyük bir ustadın nezareti altında tekmilleşdirecekdim. Évlerde könüllü olaraq ve böyük özvéri ile yapılan kurslarda bir-birinden deyerli alimler, yazarlar və edibler var idi. Onlardan biri de bir néçe gün önce itirdiyimiz Dr. Semed Serdariniya idi. O insanların yaşlarına ve bütün meşqelelerine reğmen ana dillerini daha derinden öyrenmeye çalışmaları onların ne qeder ezimli, qéyretli ve yorulmaz olduqlarını ve menim doğru bir yol séçdiyimi ve onların yolunu davam étmem gerekdiyini gösterirdi. O tarixden tam 18 il géçir ve men o insanlarla, özellikle de merhum Dr. Serdariniya ile éyni kursda, ana dili derslerinde oturduğumu, özüm üçün böyük bir şeref hésab édirem. Tebriz’de yaşadığım illerde o merhumdan çox şéyler öyrendim. Tebriz qezétlerinin birinde çıxan ilk meqalemi oxuduqdan sonra menə qısa və çox menalı bir cümle démişdi: "Memmed Rıza, meqaleni oxudum, çox gözeldi. Ancaq çalış éle meqale yaz ki, Varlıq Dergisi onu yayınlasın". Bu cümle meni daha çox herkete getirdi və o tarixden sonra meqalelerimde Varlıq Dergisi standardını yaxalamağa çalışdım və sonunda başarılı oldum. 

Dr. Serdariniya’nın Varlıq Dergisine gönderdiyi məqaleler özüne mexsus düzeni, temizliyi ve gözel xetti ile séçilerdi. 1993-de gönderdiyi meqalelerle 2007-de gönderdiyi meqaleleri müqayise étdiyimizde onun ne qeder düzenli ve seliqeli olduğunu görebilerik. O hər zaman meqalelerini uzun sarı kağızlarda, héç bir çizme ve qaralama olmadan yazar və sehifenin sonuna qeder doldurardı. 

Dr. Serdariniya ile en son görüşümüz géçen il Tebriz’de ve o merhumun évinde idi. Dr. Cavad Heyet kitablarını Tebriz’in Millî Kitabxanası’na hediye étmek üçün bizimle birlikde Tebriz’de idi. Merasimden bir gün sonra merhum Serdariniya bizi évlerine axşam yémeyine devet étdi. Qızı . Élnaz Xanım Dr. Heyet Beyin çox gözel bir resmini çekib évin duvarına asmışdı. Heyat yoldaşı Xanım Pirhaşimi çox nefis yémekler pişirmişdi ve oğlu Aydın Bey qonaqları semimiyet ve mehebbetle ağırlayırdı. Men Ankara’ya geleceyim üçün, o géce merhum Serdariniya Varlıq Dergisi’nde yayınlanmaq uzere bir néçe meqalesini bir yérde mene vérdi. Bir néçe ay sonra béle acı bir hadisenin baş véreceyini ağlımın ucundan béle géçirebilmezdim. 

Semed Serdariniya tam anlamıyla bir Tebrizliydi. Onun danışıq terzi, yaşamı, ayileye münasibeti ve meselelere baxışı onun ana yurduna ne qeder bağlı olduğunun göstergesiyidi. O, Tebriz kimi qururlu, Tebriz kimi sâde idi. Tebriz kimi eyilmez ve Tebriz kimi alçaq könüllü idi. 

Merhum Serdariniya’nın Varlıq Dergisi üçün gösterdiyi xidmetler unudulmazdır. Héç bir temennası olmadan Varlıq Dergisi’nın Tebriz’de dağıtım işini görer ve onu yaxından teqib éderdi ve Varlıq Dergisi’nin son meqaleleri ona aid idi. 

Ruhu şad, mezarı ışıqlı, qalanları dözümlü, sévenleri sebirli olsun.